Nurnik zwyczajny (Cepphus grylle) to gatunek średniej wielkości ptaka morskiego z rodziny alk (Alcidae). Jest przystosowany do życia w ekosystemach arktycznych i północnoatlantyckich, charakteryzując się ciemnym upierzeniem, spiczastym dziobem i czerwonymi nogami. Występuje na skalistych wybrzeżach i wyspach Oceanu Arktycznego, Atlantyckiego oraz północnej części Pacyfiku. Na terenie Polski pojawia się głównie w okresie zimowym na wybrzeżu Bałtyku, choć jego populacja liczy zaledwie od 20 do 200 osobników. Należy do gatunków najmniejszej troski, jednak jego liczebność na kontynencie europejskim jest w trendzie spadkowym, co wymaga podjęcia działań ochronnych.
Kluczowe Wnioski
- Nurnik zwyczajny to gatunek ptaka morskiego z rodziny alk, przystosowany do życia w ekosystemach arktycznych i północnoatlantyckich.
- Charakteryzuje się ciemnym upierzeniem, spiczastym dziobem i czerwonymi nogami.
- Występuje na skalistych wybrzeżach i wyspach, w tym na wybrzeżu Bałtyku w Polsce.
- Należy do gatunków najmniejszej troski, ale jego liczebność w Europie maleje, co wymaga działań ochronnych.
- Ochrona nurnika zwyczajnego oraz jego naturalnych siedlisk jest ważna dla zachowania różnorodności biologicznej.
Systematyka i Nazewnictwo
Nurnik zwyczajny należy do królestwa zwierząt, typu strunowców, gromady ptaków, rzędu siewkowych i rodziny alk. Wyróżnia się pięć podgatunków nurnika zwyczajnego, różniących się głównie obszarem występowania: C. grylle mandtii, C. grylle arcticus, C. grylle islandicus, C. grylle faeroeensis oraz C. grylle grylle. Gatunek ten był wcześniej określany również takimi nazwami jak Alca Grylle, Cepphus lacteolus, Uria Mandtii, Uria arctica, Cephus Faeroeensis czy Cepphus grylle atlantis, ultimus i tajani.
| Podgatunek | Obszar Występowania |
|---|---|
| C. grylle mandtii | Arktyka |
| C. grylle arcticus | Północny Atlantyk |
| C. grylle islandicus | Islandia |
| C. grylle faeroeensis | Wyspy Owcze |
| C. grylle grylle | Zachodni Atlantyk |
Wygląd i Charakterystyka
Nurnik zwyczajny wyróżnia się charakterystycznym upierzeniem. W szacie godowej ma ciało całkowicie czarne, z wyjątkiem białych pokryw na- i podskrzydłowych, które tworzą wyraźną białą plamę na skrzydłach. Dziób jest czarny, a nogi jaskrawoczerwone. W szacie spoczynkowej pióra na grzbiecie stają się brudnobiałe z ciemniejszym prążkowaniem, podczas gdy brzuch pozostaje biały. Młode osobniki są nieco ciemniejsze i bardziej brązowe od dorosłych.
Średnia długość ciała nurnika wynosi 30-32 cm, rozpiętość skrzydeł 52-58 cm, a masa ciała 450-550 g.
Występowanie i Biotop
Nurnik zwyczajny zamieszkuje skaliste wybrzeża oceanów Arktycznego, Atlantyckiego (w tym Morze Bałtyckie) oraz północnej części Oceanu Spokojnego. W Europie gniazduje na wybrzeżach Islandii, Irlandii, Wielkiej Brytanii, Danii, Norwegii, Szwecji i Rosji, a także – choć nielicznie – na wybrzeżu Estonii. Na terenie Polski regularnie, lecz nielicznie, zimuje na Bałtyku, z populacją ocenianą na 20-200 osobników w latach 2013-2018.
Nurniki silnie związane są ze skalistymi, nadmorskimi siedliskami, gdzie zakładają kolonie lęgowe, a w okresie pozalęgowym przebywają na płytkich wodach przybrzeżnych, nieraz w pobliżu portów rybackich.
Zachowania i Głosy
Nurnik zwyczajny jest mniej towarzyskim ptakiem niż inne alki. Pływając po wodzie, często trzyma podniesioną głowę. Znakomicie nurkuje, a w locie, głównie nad wodą, szybko macha skrzydłami, wydając charakterystyczny furkot. Na skrzydłach dobrze widoczne jest białe „lusterko”. Wydaje łagodne pogwizdywania, gwiżdżące powtarzane okrzyki oraz trele, szczególnie podczas wysiadywania jaj.
Rozmnażanie i Cykl Lęgowy
Nurniki zwyczajne pojawiają się na lęgowiskach w marcu, choć termin ten zależy od warunków pogodowych wczesnej wiosny. Przed przystąpieniem do lęgów i zakładania gniazd, ptaki zbierają się na morzu blisko nadbrzeżnych skał, gdzie „bawią się” w wodzie i pod nią, prezentując białe lusterka na skrzydłach i czerwone nogi.
Gniazda umieszczają najczęściej w szczelinach skalnych lub jamkach pod kamieniami, gdzie samica składa 1-2 jaja w okresie maj-czerwiec. Jaja są wysiadywane przez oboje rodziców przez 23-40 dni, a następnie pisklęta są karmione przez kolejne 34-36 dni, zanim opuszczą gniazdo. Nurniki osiągają dojrzałość płciową w wieku 2-4 lat.
Pożywienie Nurnika Zwyczajnego
Nurnik zwyczajny jest wyśmienitym łowcą, doskonale przystosowanym do życia w środowisku wodnym. Jego dieta składa się głównie z drobnych ryb, które zdobywa podczas nurkowań w płytkich, przybrzeżnych zbiornikach. Poza rybami, na menu nurnika zwyczajnego składają się także skorupiaki, mięczaki, robaki, owady oraz rośliny wodne.
Dzięki swoim znakomitym umiejętnościom nurkowania, nurnik bez trudu chwyta swoje ofiary, nawet na znacznych głębokościach. Jego dynamiczne i precyzyjne ruchy w wodzie pozwalają mu skutecznie polować na mniejsze organizmy, które stanowią podstawę jego pożywienia.
| Rodzaj Pokarmu | Udział w Diecie |
|---|---|
| Ryby | 60-70% |
| Skorupiaki | 15-20% |
| Mięczaki | 5-10% |
| Robaki, owady, rośliny | 5-10% |
Różnorodność i skład diety nurnika zwyczajnego odzwierciedla jego adaptację do funkcjonowania w przybrzeżnych ekosystemach, gdzie może on efektywnie polować na szeroki wachlarz dostępnych organizmów. Ta wszechstronność żywieniowa stanowi klucz do sukcesu tego gatunku w często skąpożywnych środowiskach północnych mórz i oceanów.
Status i Ochrona Gatunku
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje nurnika zwyczajnego za gatunek najmniejszej troski (LC), choć jego liczebność na kontynencie europejskim wykazuje tendencję spadkową. Szacunkowa wielkość światowej populacji tego ptaka mieści się w przedziale 0,4-1,5 miliona dorosłych osobników. W Polsce nurnik zwyczajny podlega ścisłej ochronie gatunkowej, a jego ochrona jest istotna dla zachowania różnorodności biologicznej ekosystemów nadmorskich.
Wniosek
Nurnik zwyczajny to fascynujący ptak morski, doskonale przystosowany do życia w warunkach arktycznych i północnoatlantyckich. Charakteryzuje się on unikatowym upierzeniem, znakomitymi umiejętnościami pływania i nurkowania oraz silnym przywiązaniem do skalnych, nadmorskich siedlisk, gdzie zakłada kolonie lęgowe.
Choć gatunek ten nie jest zagrożony wyginięciem, jego liczebność na terenie Europy wykazuje niepokojący trend spadkowy. Dlatego ochrona nurnika zwyczajnego oraz jego naturalnych środowisk stanowi ważne wyzwanie dla działań na rzecz zachowania różnorodności biologicznej.
Należy podjąć skoordynowane wysiłki na rzecz monitorowania populacji, ochrony siedlisk oraz edukacji społeczeństwa, aby zapewnić długoterminową obecność tego fascynującego gatunku w ekosystemach Morza Bałtyckiego i szerzej, na kontynencie europejskim.
