Gołąbek wymiotny (Russula emetica (Schaeff.) Pers.) to gatunek grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae). Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Russula, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi. Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1774 r. Jacob Christian Schaeffer nadając mu nazwę Agaricus emeticus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1796 r. Christian Hendrik Persoon, przenosząc go do rodzaju Russula. Gołąbek wymiotny występuje na wszystkich kontynentach, nawet w Antarktyce, i jest bardzo pospolity w Polsce.
Kluczowe wnioski
- Gołąbek wymiotny to naziemny grzyb mikoryzowy, który rośnie w lasach iglastych.
- Jest on grzybem trującym, który po spożyciu powoduje mdłości i wymioty.
- Różni się od innych czerwonych gołąbków, takich jak gołąbek błotny czy gołąbek buczynowy.
- Występuje powszechnie w Polsce, ale nie jest objęty ochroną gatunkową.
- Ważne jest właściwe rozpoznawanie tego grzyba i unikanie jego spożywania.
Co to jest Gołąbek Wymiotny?
Gołąbek wymiotny to naziemny grzyb mikoryzowy, który rośnie w lasach iglastych, szczególnie w podgórskich lasach świerkowych i w nizinnych lasach sosnowych. Jest rzadki w lasach liściastych. Owocniki pojawiają się od wczesnego lata do późnej jesieni, szczególnie na kwaśnym, wilgotnym podłożu porośniętym mchami.
Kapelusz gołąbka wymiotnego ma średnicę zazwyczaj 4–8 cm, wyjątkowo do 11 cm. U młodych okazów jest wypukły, u starszych spłaszczony i wklęsły. Skórka jest gładka, podczas wilgotnej pogody błyszcząca i lepka. Blaszki są czysto białe, cienkie, gęste, kruche, przy trzonie nieco przyrośnięte. Trzon ma wysokość 3,5–6 cm, grubość 0,8–1,3 cm, kształt walcowaty, czasami w dolnej części maczugowaty. Powierzchnia jest biała, delikatnie omszona. Miąższ jest biały, pod samą skórką zwykle różowy, ma przyjemny, delikatnie owocowy zapach, a smak jest gorzki, piekący i długo utrzymujący się w ustach.
Gołąbek Wymiotny – Gatunek Trujący
Gołąbek wymiotny jest grzybem trującym. Nie należy do najsilniej trujących grzybów, jednak po zjedzeniu nawet małej ilości powoduje bóle brzucha, mdłości i wymioty. Z tego też powodu grzyb otrzymał nazwę gatunkową „wymiotny”.
Zatrucie powodują substancje żywicowe i terpenowe, które działają drażniąco na błonę śluzową przewodu pokarmowego, powodując objawy ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego. Objawy te mogą prowadzić do odwodnienia, przyśpieszenia akcji serca, a w skrajnych przypadkach do rozwoju niewydolności nerek, a nawet śmierci.
Leczenie zatrucia polega na wykonaniu zabiegu płukania żołądka.
Podobne Gatunki Grzybów
W Europie występują setki gatunków gołąbków o czerwonym kapeluszu, a ich rozróżnienie bez dokładniejszych badań mikroskopowych i chemicznych bywa niemożliwe. Niektóre z nich to:
- gołąbek błotny (Russula paludosa), który ma większy trzon, nie jest piekący w smaku i jest jadalny;
- gołąbek buczynowy (Russula noblis), który rośnie tylko pod bukami;
- gołąbek czerwononogi (Russula rhodopus), który ma trzon z purpurowymi zabarwieniami;
- gołąbek krwisty (Russula sanguinaria), który ma różowo-czerwonawy trzon.
Łatwo pomylić gołąbka wymiotnego z gołąbkiem błotnym i trującym gołąbkiem buczynowym.
Siedlisko i Występowanie Gołąbka Wymiotnego
Gołąbek wymiotny występuje na wszystkich kontynentach, podano jego stanowiska nawet w Antarktyce. W Polsce jest bardzo pospolity. Rośnie w lasach iglastych, szczególnie w podgórskich lasach świerkowych i w nizinnych lasach sosnowych, gdzie jest dość częsty. W lasach liściastych jest rzadki. Owocniki pojawiają się od wczesnego lata do późnej jesieni, szczególnie na podłożu kwaśnym, wilgotnym, porośniętym mchami.
Biologia i Ekologia Gołąbka Wymiotnego
Gołąbek wymiotny jest naziemnym grzybem mikoryzowym. Tworzą go grzyby z rodzaju Russula, które wchodzą w symbiozę z korzeniami drzew iglastych, takich jak świerki i sosny. Grzybnia gołąbka wymiotnego rozrasta się w glebie, a na powierzchni tworzą się owocniki, które służą do rozmnażania przez zarodniki.
Zarodniki gołąbka wymiotnego mają kremowy wysyp, są szeroko elipsoidalne o rozmiarach 7–9 × 6–8 μm i pokryte licznymi stożkowatymi kolcami. W skórce występują przewody mleczne i dermatocystydy.
Ochrona Gołąbka Wymiotnego
Gołąbek wymiotny nie jest objęty ochroną gatunkową w Polsce. Jako grzyb trujący nie jest również upowszechniany do celów kulinarnych lub spożywczych. Jego występowanie jest dość powszechne w lasach iglastych, szczególnie w podgórskich świerczynach i nizinnych borach sosnowych, dlatego nie jest on zagrożony wyginięciem. Jednak z uwagi na toksyczność, istotne jest właściwe rozpoznawanie tego grzyba i unikanie jego spożywania w celu zapobiegania zatruciom.
Wniosek
Gołąbek wymiotny to niezwykły, ale trujący gatunek grzyba leśnego z rodziny gołąbkowatych. Mimo że nie należy do najsilniej trujących grzybów, po spożyciu powoduje on bolesne objawy, takie jak bóle brzucha, mdłości i wymioty. Z tego powodu grzyb ten jest unikany przez grzybiarzy i nie jest wykorzystywany kulinarnie.
Ważne jest, aby podczas zbierania grzybów w lesie dokładnie identyfikować gatunki i nie spożywać tych, co do których istnieją wątpliwości. Gołąbek wymiotny jest jednak istotnym elementem leśnych ekosystemów, gdzie tworzy symbiotyczne związki z korzeniami drzew. Choć nie jest to gatunek objęty ochroną, jego występowanie w lasach jest dość powszechne, dlatego nie jest on zagrożony wyginięciem.
Podsumowując, gołąbek wymiotny to niebezpieczny, ale fascynujący grzyb, który odgrywa ważną rolę w ekosystemach leśnych. Należy zachować ostrożność podczas zbierania grzybów i dokładnie identyfikować gatunki, aby uniknąć zatruć.
