Szukaj
Close this search box.

Goryczak żółciowy

goryczak żółciowy

Spis treści

Goryczak żółciowy (Tylopilus felleus (Bull.) P. Karst.) to grzyb z rodziny borowikowatych (Boletaceae). Gatunek ten po raz pierwszy zdiagnozował w 1788 r. Jean Baptiste François Pierre Bulliard, nadając mu nazwę Boletus felleus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał w 1881 Petter Adolf Karsten. W polskim piśmiennictwie mykologicznym grzyb ten opisywany był też pod nazwami: goryczak, grzybek gorzki, podgrzybek gorzki, zajączek gorzki. Inne nazwy potoczne to: borowik żółciowy, grzyb cierpki, mięsogłów żółciowy, zajączek żółciowy. Potocznie najczęściej używana jest dla tego grzyba nazwa szatan, jednak tyczy się ona rzadkiego w Polsce trującego borowika szatańskiego.

Kluczowe Wnioski

  • Goryczak żółciowy to interesujący, ale rzadko spotykany w polskich lasach grzyb.
  • Mimo intensywnego gorzkiego smaku, który czyni go niejadalnym, grzyb ten ma zastosowanie w kuchniach niektórych europejskich krajów.
  • Prozdrowotne właściwości goryczaka, takie jak działanie przeciwnowotworowe i przeciwzapalne, mogą przyczynić się do wzrostu zainteresowania tym gatunkiem w przyszłości.
  • Goryczak żółciowy nie powinien być spożywany przez osoby uczulone, kobiety w ciąży i dzieci ze względu na specyficzny smak i zawartość substancji czynnych.
  • Podczas grzybobrania należy zachować ostrożność i dokładnie rozpoznawać gatunki, by uniknąć pomyłki z trującymi lub niejadalnymi owocnikami.

Systematyka i nazewnictwo

Gatunek Tylopilus felleus (Bull.) P. Karst. należy do następującej klasyfikacji systematycznej: Domena – eukarionty, Królestwo – grzyby, Typ – podstawczaki, Klasa – pieczarniaki, Rząd – borowikowce, Rodzina – borowikowate, Rodzaj – goryczak. Goryczak żółciowy ma również liczne synonimy, m.in.: Boletus felleus Bull., Tylopilus alutarius (Fr.) Henn., Tylopilus felleus var. alutarius (Fr.) P. Karst. Nazwę polską „goryczak żółciowy” nadała Alina Skirgiełło w 1960 roku.

Morfologia goryczaka żółciowego

Kapelusz goryczaka żółciowego może osiągać średnicę do 12 cm, u młodych okazów jest półkolisty, później wypukły, a u starszych rozpostarty. Powierzchnia kapelusza jest najpierw omszona, a później gładka, w kolorze od jasnobrązowego do cielistobrązowego.

Rurki są długie, o porach wychodzących poza brzeg kapelusza, początkowo białe, później bladoróżowe. Trzon ma grubość 2-4 cm i wysokość do 14 cm, jest jaśniejszy od kapelusza, z wyraźną, brunatną siateczką.

Miąższ jest biały, elastyczny, ale bardzo gorzki. Wysyp zarodników różowy, zarodniki wrzecionowate lub elipsoidalne o rozmiarach 10–15 × 4–6 μm.

Występowanie i siedlisko goryczaka żółciowego

Goryczak żółciowy występuje w Ameryce Północnej, Europie i Azji (opisano jego występowanie w Japonii i Korei). W niektórych rejonach występuje dość licznie. Rośnie na ziemi, czasami także na pniach i pniakach, jego grzybnia może rozwijać się na butwiejącym drewnie. Owocniki wytwarza od czerwca do końca października w lasach iglastych, lubi kwaśne gleby. Tworzy mikoryzę z sosną.

Znaczenie goryczaka żółciowego

Goryczak żółciowy to grzyb niejadalny, ze względu na swój bardzo gorzki smak. Nie jest trujący, ale nawet niewielki fragment goryczaka żółciowego skutecznie psuje smak potrawy. Próbowano różnych sposobów, by pozbyć się jego gorzkiego smaku, np. gotowanie w świeżej wodzie czy długie gotowanie w słonej wodzie, jednak bez powodzenia. Grzyb ten nie przedstawia zatem żadnej wartości gospodarczej.

Mimo to, w niektórych rejonach świata, jak Wietnam czy Meksyk, goryczak uznawany jest za prawdziwy rarytas. We Francji i Rumunii smakosze polecają gotowanie grzyba w półtłustym mleku, wysuszenie, rozdrobnienie i używanie jako przyprawy. Istnieją też badania na zwierzętach, które potwierdzają prozdrowotne właściwości goryczaka, m.in. przeciwnowotworowe i przeciwzapalne.

Goryczak żółciowy a inne grzyby

Goryczak żółciowy bywa często mylony z innymi gatunkami grzybów, zwłaszcza młode okazy z borowikiem szlachetnym (Boletus edulis) lub koźlarzem babką (Leccinum scabrum). Prostym sposobem na odróżnienie tych gatunków jest dotknięcie językiem odłamanego fragmentu kapelusza – goryczak żółciowy ma bardzo gorzki smak. Starsze okazy goryczaka można też łatwo odróżnić po różowawych porach.

Należy również uważać, by nie pomylić go z rzadko występującym w Polsce trującym borowikiem szatańskim, który ma podobny wygląd, zwłaszcza w młodym wieku.

Cecha Goryczak żółciowy Borowik szlachetny Koźlarz babka
Kapelusz Brązowy, do 12 cm Jasnobrązowy, do 30 cm Szary lub brązowy, do 20 cm
Rurki i pory Długie, różowiejące Białe, później żółte Białe, później szare
Trzon Jasny, z brunatną siateczką Biały, gładki Białawy, grubszy u dołu
Smak Bardzo gorzki Orzechowy Łagodny
Trujący Nie Nie Nie

Wniosek

Goryczak żółciowy to interesujący, aczkolwiek rzadko spotykany w polskich lasach grzyb. Mimo swego intensywnie gorzkiego smaku, który czyni go niejadalnym, grzyb ten znajduje zastosowanie w kuchniach niektórych europejskich krajów. Jego prozdrowotne właściwości, takie jak działanie przeciwnowotworowe i przeciwzapalne, mogą przyczynić się do wzrostu zainteresowania tym gatunkiem w przyszłości.

Jednak ze względu na specyficzny smak i zawartość substancji czynnych, goryczak żółciowy nie powinien być spożywany przez osoby uczulone, kobiety w ciąży i dzieci. Warto zachować ostrożność podczas grzybobrania i dokładnie rozpoznawać gatunki, by uniknąć pomyłki z trującymi lub niejadalnymi owocnikami.

Podsumowując, goryczak żółciowy, choć rzadko występujący w Polsce, jest interesującym grzybem o potencjalnych właściwościach prozdrowotnych. Jego intensywny, gorzki smak ogranicza jednak możliwości wykorzystania kulinarnego, dlatego też należy zachować szczególną ostrożność podczas jego rozpoznawania i spożywania.

FAQ

Co to jest goryczak żółciowy?

Goryczak żółciowy (Tylopilus felleus (Bull.) P. Karst.) to grzyb z rodziny borowikowatych (Boletaceae). Gatunek ten po raz pierwszy zdiagnozował w 1788 r. Jean Baptiste François Pierre Bulliard, nadając mu nazwę Boletus felleus. Obecnie jego nazwa systematyczna to Tylopilus felleus (Bull.) P. Karst.

Jakie są cechy morfologiczne goryczaka żółciowego?

Kapelusz goryczaka żółciowego może osiągać średnicę do 12 cm, u młodych okazów jest półkolisty, później wypukły, a u starszych rozpostarty. Powierzchnia kapelusza jest najpierw omszona, a później gładka, w kolorze od jasnobrązowego do cielistobrązowego. Rurki są długie, o porach wychodzących poza brzeg kapelusza, początkowo białe, później bladoróżowe. Trzon ma grubość 2-4 cm i wysokość do 14 cm, jest jaśniejszy od kapelusza, z wyraźną, brunatną siateczką. Miąższ jest biały, elastyczny, ale bardzo gorzki. Wysyp zarodników różowy, zarodniki wrzecionowate lub elipsoidalne o rozmiarach 10–15 × 4–6 μm.

Gdzie występuje goryczak żółciowy?

Goryczak żółciowy występuje w Ameryce Północnej, Europie i Azji (opisano jego występowanie w Japonii i Korei). W niektórych rejonach występuje dość licznie. Rośnie na ziemi, czasami także na pniach i pniakach, jego grzybnia może rozwijać się na butwiejącym drewnie. Owocniki wytwarza od czerwca do końca października w lasach iglastych, lubi kwaśne gleby. Tworzy mikoryzę z sosną.

Czy goryczak żółciowy jest jadalny?

Goryczak żółciowy to grzyb niejadalny, ze względu na swój bardzo gorzki smak. Nie jest trujący, ale nawet niewielki fragment goryczaka żółciowego skutecznie psuje smak potrawy. Próbowano różnych sposobów, by pozbyć się jego gorzkiego smaku, jednak bez powodzenia.

Czy goryczak żółciowy ma jakieś zastosowanie?

Mimo swojego intensywnie gorzkiego smaku, który czyni go niejadalnym, grzyb ten znajduje ograniczone zastosowanie w kuchniach niektórych europejskich krajów, np. we Francji i Rumunii, gdzie smakosze polecają gotowanie grzyba w półtłustym mleku, wysuszenie, rozdrobnienie i używanie jako przyprawy. Istnieją także badania na zwierzętach, które potwierdzają prozdrowotne właściwości goryczaka, m.in. działanie przeciwnowotworowe i przeciwzapalne.

Jak odróżnić goryczaka żółciowego od innych grzybów?

Goryczak żółciowy bywa często mylony z innymi gatunkami grzybów, zwłaszcza młode okazy z borowikiem szlachetnym (Boletus edulis) lub koźlarzem babką (Leccinum scabrum). Prostym sposobem na odróżnienie tych gatunków jest dotknięcie językiem odłamanego fragmentu kapelusza – goryczak żółciowy ma bardzo gorzki smak. Starsze okazy goryczaka można też łatwo odróżnić po różowawych porach.

Powiązane artykuły

Ropucha Szara

Ropucha szara to jeden z najbardziej rozpowszechnionych płazów w Polsce. Występuje powszechnie w lasach, parkach i innych środowiskach naturalnych, stanowiąc ważny element lokalnych ekosystemów. Jej obecność w różnych siedliskach świadczy...

Read more

Mrówkowate

Mrówkowate to fascynująca grupa owadów, która jest powszechnie występująca w naszym otoczeniu. W tym artykule zagłębimy się w ich niezwykły świat, poznamy ich biologię, ekologię oraz znaczenie dla środowiska naturalnego....

Read more