Szukaj
Close this search box.

Kolczak Obłączasty

kolczak obłączasty

Spis treści

Kolczak obłączasty (Hydnum repandum L.) to gatunek grzyba należący do rodziny kolczakowatych (Hydnaceae), powszechnie występujący w Ameryce Północnej i Europie, w tym również w Polsce. Jest to pospolity gatunek, występujący od lipca do października (listopada) w lasach iglastych, liściastych oraz mieszanych, preferujący gleby ilaste o dużej zawartości wapnia. Tworzy mikoryzę najczęściej ze świerkiem i bukiem. Charakteryzuje się dużym, regularnie lub nieregularnie ukształtowanym, białawym do bladopomarańczowego kapeluszem z ząbkowatym hymenoforem. Jest grzybem jadalnym, choć jego wartość konsumpcyjna jest trzeciorzędna ze względu na kwaskowaty smak starszych owocników.

Kluczowe informacje

  • Kolczak obłączasty to pospolity gatunek grzyba występujący w lasach Europy i Ameryki Północnej.
  • Preferuje gleby ilaste o dużej zawartości wapnia, tworząc mikoryzę ze świerkiem i bukiem.
  • Charakteryzuje się dużym, regularnym lub nieregularnym kapeluszem z charakterystycznym kolczastym hymenoforem.
  • Jest grzybem jadalnym, choć jego walory kulinarne są trzeciorzędne ze względu na kwaskowaty smak starszych owocników.
  • Gatunek ten zasługuje na większe zainteresowanie ze względu na swoje właściwości prozdrowotne.

Systematyka i nazewnictwo

Kolczak obłączasty (Hydnum repandum L.) należy do grzybów z królestwa podstawczaków (Basidiomycota), klasy pieczarniaków (Agaricomycetes), rzędu pieprznikowców (Cantharellales) i rodziny kolczakowatych (Hydnaceae). Jego nazwa naukowa to Hydnum repandum L. Gatunek ten ma także około 40 synonimów naukowych. W polskim piśmiennictwie mykologicznym bywał opisywany pod różnymi nazwami ludowymi, takimi jak kolczak blaszkowaty, sarna zaroślowa, siarna czy kolczak obłączysty. Polska nazwa „kolczak obłączasty” została nadana przez Feliksa Berdaua w 1876 roku.

Systematyka kolczaka obłączastego Nazewnictwo
Królestwo: Podstawczaki (Basidiomycota) Nazwa naukowa: Hydnum repandum L.
Klasa: Pieczarniaki (Agaricomycetes) Synonimy naukowe: około 40
Rząd: Pieprznikowce (Cantharellales) Nazwy ludowe: kolczak blaszkowaty, sarna zaroślowa, siarna, kolczak obłączysty
Rodzina: Kolczakowate (Hydnaceae) Polska nazwa: kolczak obłączasty (nadana przez Feliksa Berdaua w 1876 roku)

Morfologia kolczaka obłączastego

Kolczak obłączasty charakteryzuje się dużym, regularnym lub nieregularnym kapeluszem o średnicy do 4-10(15) cm, często wklęsłym w środku, o barwie białawej do bladopomarańczowej. Powierzchnia kapelusza jest sucha, gładka, czasem delikatnie omszona. Hymenofor tworzy gęste, białawe do bladopomarańczowych kolce, długości do 6 mm, częściowo zbiegające po trzonie. Trzon jest stosunkowo krótki, twardy, pełny, często nieregularnie powyginany, o barwie od białej przez kremową do rdzawobrązowej. Wysyp zarodników jest biały do bladokremowego. Zarodniki są bezbarwne, gładkie, prawie kuliste, o rozmiarach 6,5-9 x 5,5-7 μm.

Cecha Opis
Kapelusz Duży, regularny lub nieregularny, o średnicy do 4-10(15) cm, często wklęsły w środku, o barwie białawej do bladopomarańczowej
Powierzchnia kapelusza Sucha, gładka, czasem delikatnie omszona
Hymenofor Gęste, białawe do bladopomarańczowe kolce, długości do 6 mm, częściowo zbiegające po trzonie
Trzon Stosunkowo krótki, twardy, pełny, często nieregularnie powyginany, o barwie od białej przez kremową do rdzawobrązowej
Wysyp zarodników Biały do bladokremowego
Zarodniki Bezbarwne, gładkie, prawie kuliste, o rozmiarach 6,5-9 x 5,5-7 μm

Występowanie i siedlisko kolczaka obłączastego

Kolczak obłączasty jest szeroko rozprzestrzeniony w Ameryce Północnej i Europie, a w Polsce również jest pospolity. Rośnie od lipca do października (listopada) w lasach iglastych, lasach liściastych oraz lasach mieszanych, preferując gleby ilaste o dużej zawartości wapnia. Najczęściej tworzy mikoryzę ze świerkiem i bukiem. Owocniki wyrastają często w dużych grupach, w czarcich kręgach lub rzędowo, rzadziej samotnie.

Siedlisko Charakterystyka
Lasy iglaste Kolczak obłączasty preferuje gleby bogate w wapń, często tworząc mikoryzę ze świerkiem.
Lasy liściaste Owocniki kolczaka obłączastego występują licznie w lasach liściastych, najczęściej w towarzystwie buka.
Lasy mieszane W lasach mieszanych kolczak obłączasty znajduje optymalne warunki do rozwoju, łącząc cechy siedlisk iglastych i liściastych.
Gleba wapniowa Gatunek ten preferuje gleby bogate w wapń, takie jak ilaste, co wpływa na jego szeroki zasięg występowania.
Mikoryzacja Kolczak obłączasty najczęściej tworzy mikoryzę z drzewami iglastymi, jak świerk, oraz liściastymi, jak buk.

Geograficzne rozmieszczenie kolczaka obłączastego obejmuje zarówno Amerykę Północną, jak i Europę, gdzie jest uważany za gatunek pospolity. W Polsce również występuje powszechnie, stanowiąc cenny element rodzimych ekosystemów leśnych.

Znaczenie kolczaka obłączastego

Kolczak obłączasty (Hydnum repandum) jest grzybem jadalnym, choć jego wartość konsumpcyjna jest trzeciorzędna ze względu na kwaskowaty smak starszych owocników. Młode grzyby tego gatunku mają jednak przyjemny zapach i smak, nadając się doskonale do suszenia oraz przyrządzania konserw.

Poza walorami kulinarnymi, kolczak obłączasty jest również ceniony za swoje właściwości prozdrowotne. Grzyb ten zawiera repandiol, związek który może być przydatny w terapii nowotworowej. Dodatkowo, posiada on również związki o działaniu przeciwzapalnym oraz wspomagającym odbudowę neuronów, co może okazać się przydatne w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych.

Kolczak obłączasty znajduje różnorodne zastosowania. Można go nie tylko marynować, zamrażać i suszyć, ale także wykorzystywać do przyrządzania nalewek lub regionalnych dań kuchni polskiej. Tym samym, grzyb ten stanowi cenny surowiec dla przetwórstwa grzybowego i użytkowania grzybów leśnych.

Właściwości Wartość
Wartości odżywcze Zawiera witaminy, minerały i białka, choć w mniejszych ilościach niż niektóre inne grzyby
Właściwości lecznicze Zawiera repandiol i związki przeciwzapalne, może być pomocny w terapii nowotworowej i chorobach neurodegeneracyjnych
Zastosowanie Jadalny, można go marynować, suszyć, zamrażać, wykorzystywać do nalewek i dań kuchni polskiej

Kolczak obłączasty – jadowity czy jadalny?

Kolczak obłączasty jest grzybem jadalnym, choć nie należy do najbardziej popularnych grzybów spożywanych w Polsce. Jego młode owocniki mogą być mylone z innymi grzybami jadalnymi, takimi jak pieprznik jadalny czy pieprznik blady, ale są od nich wyraźnie odróżnialne po charakterystycznych kolcach na hymenoflorze. Kolczak rudawy, jako gatunek blisko spokrewniony, również jest jadalny, choć ma bardziej intensywne zabarwienie i inne cechy morfologiczne.

Należy pamiętać, że stare owocniki kolczaka obłączastego stają się gorzkie i mniej wartościowe pod względem kulinarnym. Prawidłowe rozpoznanie tego grzyba jest kluczowe, ponieważ nie jest on uważany za gatunek jadowity.

Pokrewne gatunki kolczaków

Najbliższym krewnym kolczaka obłączastego jest kolczak rudawy (Hydnum rufescens), który charakteryzuje się bardziej intensywnym, pomarańczowym do brunatnopomarańczowego zabarwieniem, dłuższymi i kruchszymi kolcami oraz smuklejszym i dłuższym trzeniem. Podobieństwo w wyglądzie młodych owocników może prowadzić do pomyłek z pewnymi gatunkami pieprzników, takimi jak pieprznik jadalny (Cantharellus cibarius) lub pieprznik blady (Cantharellus pallens), jednak te gatunki nie mają charakterystycznych kolców na hymenoflorze. Wszystkie te grzyby, pomimo pewnych różnic morfologicznych, są jadalne i wykazują zbliżone właściwości prozdrowotne.

Gatunek Cechy morfologiczne Występowanie Właściwości
Kolczak obłączasty Duży, regularny lub nieregularny kapelusz z charakterystycznym kolczastym hymenoforem Szeroko rozprzestrzeniony w Ameryce Północnej i Europie, w tym w Polsce Grzyb jadalny, zawiera związki o działaniu prozdrowotnym
Kolczak rudawy Bardziej intensywne, pomarańczowe do brunatnopomarańczowe zabarwienie, dłuższe i kruchsze kolce, smuklejszy i dłuższy trzonek Podobne rozmieszczenie geograficzne jak kolczak obłączasty Również grzyb jadalny, o zbliżonych właściwościach prozdrowotnych
Pieprznik jadalny Brak charakterystycznych kolców na hymenoflorze, odmienna morfologia Powszechny w lasach Europy i Ameryki Północnej Jadalny grzyb o aromatycznym, pieprznym smaku
Pieprznik blady Brak charakterystycznych kolców na hymenoflorze, odmienna morfologia Występuje w lasach Europy i Ameryki Północnej Jadalny grzyb o delikatniejszym smaku niż pieprznik jadalny

Prawidłowa identyfikacja i rozpoznawanie tych grzybów jest kluczowe, gdyż młode owocniki kolczaka obłączastego mogą być mylone z innymi gatunkami. Jednak wszystkie wymienione grzyby, mimo różnic w cechach morfologicznych i właściwościach, są jadalne i wykazują zbliżone właściwości prozdrowotne.

Wniosek

Kolczak obłączasty to ciekawy i niedoceniany gatunek grzyba, występujący powszechnie w lasach Europy i Ameryki Północnej, w tym również w Polsce. Ten grzyb charakteryzuje się dużym, regularnym lub nieregularnym kapeluszem z charakterystycznym kolczastym hymenoforem. Choć kolczak obłączasty jest grzybem jadalnym, jego walory kulinarne są trzeciorzędne ze względu na kwaskowaty smak starszych owocników.

Znacznie ważniejsze są jednak jego właściwości prozdrowotne – kolczak obłączasty zawiera związki, które mogą być pomocne w terapii nowotworowej oraz chorobach neurodegeneracyjnych. Gatunek ten zasługuje na większe zainteresowanie, zarówno ze względu na swoje zastosowania w kuchni, jak i potencjał leczniczy. Jednocześnie, jako element rodzimej przyrody, kolczak obłączasty powinien być objęty odpowiednią ochroną i racjonalnym wykorzystaniem.

Podsumowując, kolczak obłączasty to cenny, acz niedoceniany grzyb, który zasługuje na większą uwagę ze względu na swoje różnorodne zastosowania i wartości lecznicze. Jednocześnie, jako element rodzimej przyrody, powinien być chroniony i racjonalnie wykorzystywany.

FAQ

Co to jest kolczak obłączasty?

Kolczak obłączasty (Hydnum repandum L.) to gatunek grzyba należący do rodziny kolczakowatych (Hydnaceae), powszechnie występujący w Ameryce Północnej i Europie, w tym również w Polsce. Jest to pospolity gatunek, występujący od lipca do października (listopada) w lasach iglastych, liściastych oraz mieszanych, preferujący gleby ilaste o dużej zawartości wapnia.

Jakie są cechy morfologiczne kolczaka obłączastego?

Kolczak obłączasty charakteryzuje się dużym, regularnym lub nieregularnym kapeluszem o średnicy do 4-10(15) cm, często wklęsłym w środku, o barwie białawej do bladopomarańczowej. Hymenofor tworzy gęste, białawe do bladopomarańczowych kolce, długości do 6 mm, częściowo zbiegające po trzonie. Trzon jest stosunkowo krótki, twardy, pełny, często nieregularnie powyginany, o barwie od białej przez kremową do rdzawobrązowej.

Gdzie występuje kolczak obłączasty?

Kolczak obłączasty jest szeroko rozprzestrzeniony w Ameryce Północnej i Europie, a w Polsce również jest pospolity. Rośnie od lipca do października (listopada) w lasach iglastych, liściastych oraz mieszanych, preferując gleby ilaste o dużej zawartości wapnia. Najczęściej tworzy mikoryzę ze świerkiem i bukiem.

Jakie jest znaczenie kolczaka obłączastego?

Kolczak obłączasty jest grzybem jadalnym, choć jego wartość konsumpcyjna jest trzeciorzędna ze względu na kwaskowaty smak starszych owocników. Młode owocniki mają przyjemny zapach i smak, nadają się do suszenia i przyrządzania konserw. Grzyb ten jest również ceniony za swoje właściwości prozdrowotne – zawiera repandiol, związek wspomagający w terapii nowotworowej, a także związki o działaniu przeciwzapalnym oraz wspomagające odbudowę neuronów.

Czy kolczak obłączasty jest jadowitym grzybem?

Nie, kolczak obłączasty nie jest uważany za gatunek jadowity. Jego młode owocniki mogą być mylone z innymi grzybami jadalnymi, takimi jak pieprznik jadalny czy pieprznik blady, ale są od nich wyraźnie odróżnialne po charakterystycznych kolcach na hymenoflorze. Należy pamiętać, że stare owocniki kolczaka obłączastego stają się gorzkie i mniej wartościowe pod względem kulinarnym.

Jakie są najbliższe krewne gatunki kolczaka obłączastego?

Najbliższym krewnym kolczaka obłączastego jest kolczak rudawy (Hydnum rufescens), który charakteryzuje się bardziej intensywnym, pomarańczowym do brunatnopomarańczowego zabarwieniem, dłuższymi i kruchszymi kolcami oraz smuklejszym i dłuższym trzeniem. Podobieństwo w wyglądzie młodych owocników może prowadzić do pomyłek z pewnymi gatunkami pieprzników, takimi jak pieprznik jadalny (Cantharellus cibarius) lub pieprznik blady (Cantharellus pallens).

Powiązane artykuły

Ropucha Szara

Ropucha szara to jeden z najbardziej rozpowszechnionych płazów w Polsce. Występuje powszechnie w lasach, parkach i innych środowiskach naturalnych, stanowiąc ważny element lokalnych ekosystemów. Jej obecność w różnych siedliskach świadczy...

Read more

Mrówkowate

Mrówkowate to fascynująca grupa owadów, która jest powszechnie występująca w naszym otoczeniu. W tym artykule zagłębimy się w ich niezwykły świat, poznamy ich biologię, ekologię oraz znaczenie dla środowiska naturalnego....

Read more