Rusałka żałobnik (Nymphalis antiopa) jest jednym z 75 występujących w Polsce przedstawicieli rodziny rusałkowatych. Jest zaliczany do najładniejszych polskich motyli dziennych. W Polsce jest rozpowszechniony, spotyka się go zwykle pojedynczo. Jedna z największych rusałek – rozpiętość przednich skrzydeł u niektórych osobników osiąga nawet 90 mm. Skrzydła na wierzchu mają aksamitny wygląd o kawowo-brunatnej barwie z żółtą obwódką i rzędem błękitnych plamek wzdłuż obwódki od wewnętrznej strony. Nietrudno go zauważyć, gdyż szybuje majestatycznym lotem lub siedzi na wilgotnej ziemi. Z reguły są to motyle bardzo płochliwe i trudno je oglądać z bliska. Oceniane jako jedne z najładniejszych rusałek.
Kluczowe wnioski
- Rusałka żałobnik to jeden z najbardziej charakterystycznych i rozpoznawalnych motyli w Polsce
- Gatunek ten zamieszkuje zróżnicowane środowiska leśne i parkowe, od nizin po góry
- Cykl życiowy oraz zachowania godowe i rozrodcze rusałki żałobnika są fascynujące
- Choć gatunek ten wciąż jest dość pospolity, wymaga ochrony ze względu na zagrożenia związane z przekształceniem naturalnych siedlisk
- Zachowanie rusałki żałobnika w polskiej przyrodzie to ważne wyzwanie dla ochrony środowiska i zachowania różnorodności biologicznej
Co to jest rusałka żałobnik?
Rusałka żałobnik (Nymphalis antiopa) należy do rodzaju Nymphalis w obrębie rodziny rusałkowatych. Jest jednym z największych motyli występujących w Polsce, z rozpiętością skrzydeł sięgającą nawet 90 mm. Posiada aksamitne, ciemnobrązowe skrzydła z charakterystyczną żółtą obwódką i rzędem błękitnych plamek.
Gąsienice rusałki żałobnika są czarno-brązowe, pokryte rozgałęzionymi kolcami i rdzawoczerwonymi plamkami. Przepoczwarczają się na niskich roślinach czy płotach, tworząc szare, kolczaste poczwarki. Dorosłe motyle wylęgają się latem i mogą dożywać nawet do początku następnego roku, choć po hibernacji ich barwy są nieco wyblakłe.
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Systematyka | Rodzaj Nymphalis, rodzina rusałkowate |
| Morfologia | Duże rozmiary, rozpiętość skrzydeł do 90 mm, aksamitne, ciemnobrązowe skrzydła z żółtą obwódką i rzędem błękitnych plamek |
| Gąsienice | Czarno-brązowe, pokryte rozgałęzionymi kolcami i rdzawoczerwonymi plamkami |
| Poczwarki | Szare, kolczaste, tworzące się na niskich roślinach lub płotach |
| Dorosłe motyle | Mogą dożywać do początku następnego roku po wylęgu, po hibernacji barwy nieco wyblakłe |
Biotop i zasięg występowania rusałki żałobnika
Rusałka żałobnik zamieszkuje różnorodne środowiska – od nizin po góry do wysokości 2000 m n.p.m. Typowymi siedliskami tego motyla są nasłonecznione skraje lasów liściastych lub mieszanych, leśne polany i drogi, a także sady i ogrody. Motyl ten występuje niemal na całym obszarze Palearktyki, czyli w Europie i Ameryce Północnej. Jego zasięg obejmuje prawie całą Europę, od południowych krańców Skandynawii po północne półwyspy Apeniński, Iberyjski i Bałkański. Jest spotykany także w Ameryce Północnej, głównie w Kanadzie i USA. Zmienność warunków klimatycznych w obrębie tak rozległego zasięgu wpływa na różnice w cyklach rozwojowych rusałki żałobnika.
| Biotop | Obszar występowania |
|---|---|
| Nasłonecznione skraje lasów liściastych i mieszanych, leśne polany i drogi, sady, ogrody | Europa (od Skandynawii po Półwyspy Apeniński, Iberyjski i Bałkański), Ameryka Północna (Kanada, USA) |
Cykl życiowy i zachowania rusałki żałobnika
W ciągu roku rusałka żałobnik wytwarza tylko jedno pokolenie. Samice składają jaja w dużych skupiskach na roślinach pokarmowych, takich jak wierzby, topole, wiązy czy brzozy. Z jaj wylęgają się czarne gąsienice, które przez większość życia żerują gromadnie, rozpraszając się dopiero przed przepoczwarczeniem. Poczwarki mają szary kolor z metalicznymi plamkami i charakterystycznymi kolcowatymi wyrostkami. Dorosłe motyle wylęgają się latem i mogą przeżywać nawet do następnego roku, choć po hibernacji ich barwy są wyblakłe. Samce bronią swoich niewielkich rewirów i czekają na nadlatujące samice. Po kopulacji samica składa jaja, a następnie osobniki dorosłe oddalają się od miejsc rozrodu, niekiedy nawet do większych miast. Rusałka żałobnik jest płochliwa i trudna do obserwacji.
| Etap rozwoju | Opis |
|---|---|
| Jaja | Składane w dużych skupiskach na roślinach pokarmowych |
| Gąsienice | Czarne, pokryte rozgałęzionymi kolcami, żerują gromadnie |
| Poczwarki | Szare z metalicznymi plamkami i charakterystycznymi kolcowatymi wyrostkami |
| Dorosłe motyle | Wylęgają się latem, mogą przeżywać do następnego roku, po hibernacji barwy są wyblakłe |
Rusałka żałobnik w przyrodzie i kulturze
Rusałka żałobnik odgrywa ważną rolę w ekosystemach leśnych i parkowych, zapylając rośliny i stanowiąc pokarm dla drapieżników. Jest jednym z charakterystycznych motyli występujących w polskiej przyrodzie. Motyw rusałki żałobnika pojawia się również w kulturze – była ona przedstawiana na znaczku pocztowym wyemitowanym przez Pocztę Polską w 1967 roku.
Niestety, w przeszłości rusałka żałobnik była często zabijana przez ludzi, co mogło niekorzystnie wpłynąć na jej populację. Współcześnie gatunek ten, choć wciąż pospolity, wymaga ochrony ze względu na zagrożenia związane z przekształceniem i fragmentacją naturalnych siedlisk. Podejmowane są działania mające na celu zachowanie tego pięknego i cennego motyla w polskiej przyrodzie.
Wniosek
Rusałka żałobnik to jeden z najbardziej charakterystycznych i rozpoznawalnych motyli występujących w polskiej przyrodzie. Dzięki swojemu niezwykłemu wyglądowi i subtelnej urody jest ceniony zarówno przez obserwatorów przyrody, jak i entuzjastów owadów. Ten duży motyl z rodziny rusałkowatych zamieszkuje zróżnicowane środowiska leśne i parkowe, od nizin po góry.
Jego cykl życiowy oraz zachowania godowe i rozrodcze są fascynujące. Choć gatunek ten wciąż jest dość pospolity, wymaga ochrony ze względu na zagrożenia związane z przekształceniem naturalnych siedlisk. Zachowanie rusałki żałobnika w polskiej przyrodzie to ważne wyzwanie dla ochrony środowiska i zachowania różnorodności biologicznej.
Podsumowując, rusałka żałobnik to niezwykły motyl, który zasługuje na naszą uwagę i ochronę. Jego obecność w polskiej przyrodzie jest cennym elementem naszego ekosystemu i kulturowego dziedzictwa.
