Żaba wodna (Pelophylax kl. esculentus, syn. Rana esculenta, właśc. Rana kl. esculenta) to płodny mieszaniec (hybryda) żaby jeziorkowej i żaby śmieszki z grupy żab zielonych. Jest kleptonem, może być diploidalna lub triploidalna. Występuje w Europie Środkowej, od południowej Szwecji po Zatokę Fińską, a na południu jej zasięg dochodzi do Włoch i północnej Bułgarii. W Polsce jest pospolita na nizinach. Należy do tzw. żab zielonych, stale przebywających nad wodami. Wybiera obficie zarośnięte wody stojące, występuje w małych i dużych płytkich zbiornikach wodnych. Jest gatunkiem dziennym, a na sen zimowy udaje się wraz z nastaniem pierwszych przymrozków w październiku. Zimuje gromadnie zagrzebana w mule lub pod warstwą resztek roślinnych. Żaba wodna jest fascynującym płazem występującym w różnorodnych siedliskach wodnych, których ochrona ma kluczowe znaczenie dla zachowania tych wyjątkowych zwierząt.
Kluczowe informacje
- Żaba wodna to płodny mieszaniec żaby jeziorkowej i żaby śmieszki
- Występuje w Europie Środkowej, w tym w Polsce jest pospolita na nizinach
- Należy do żab zielonych, stale przebywających nad wodami
- Zimuje gromadnie zagrzebana w mule lub pod warstwą resztek roślinnych
- Ochrona siedlisk ma kluczowe znaczenie dla zachowania płazów w Polsce
Systematyka i taksonomia żaby wodnej
Żaba wodna należy do domeny eukariontów, królestwa zwierząt, typu strunowców, podtypu kręgowców, gromady płazów, rzędu płazów bezogonowych, podrządu Neobatrachia, rodziny żabowatych i rodzaju Pelophylax. Jej nazwa naukowa to Pelophylax kl. esculentus, a synonimy to Rana esculenta i właściwie Rana kl. esculenta. Należy do grupy żab zielonych i jest płodnym mieszańcem żaby jeziorkowej (Pelophylax lessonae) oraz żaby śmieszki (Pelophylax ridibundus).
Rozmieszczenie występowania żaby wodnej
Obszar występowania żaby wodnej niemal idealnie pokrywa się z zasięgiem żaby jeziorkowej. Samotnie występuje tylko w północnych Niemczech, Danii i południowej Szwecji, gdzie tworzy czyste populacje. Na Bornholmie występuje razem ze śmieszką. W górach żaba wodna dochodzi do 800 m n.p.m. W Polsce jest to gatunek pospolity na nizinach.
| Lokalizacja | Występowanie |
|---|---|
| Północne Niemcy, Dania, Południowa Szwecja | Czyste populacje żaby wodnej |
| Bornholm | Występuje razem ze śmieszką |
| Góry | Do 800 m n.p.m. |
| Polska | Gatunek pospolity na nizinach |
Podsumowując, żaba wodna występuje na dużym obszarze Europy Środkowej, jednak jej rozmieszczenie jest ściśle powiązane z zasięgiem występowania żaby jeziorkowej. Gatunek ten można spotkać zarówno w czystych, samodzielnych populacjach, jak i w koloniach wraz z innymi przedstawicielami żab zielonych.
Żaba wodna – ekologia i tryb życia
Żaba wodna należy do tzw. żab zielonych, stale przebywających nad wodami. Wybiera obficie zarośnięte wody stojące, występuje w małych i dużych płytkich zbiornikach wodnych jak stawy czy zatoki jezior, po okresie godowym można ją spotkać również nad wodami wolno płynącymi. Występuje zwykle w koloniach mieszanych razem z żabą jeziorkową, rzadziej ze śmieszką.
Jest gatunkiem dziennym. Młode osobniki mogą odbywać wędrówki w poszukiwaniu nowego środowiska, zwykle podczas ciepłych deszczów nawet do 2,5 km. Na sen zimowy udaje się wraz z nastaniem pierwszych przymrozków w październiku, zimując gromadnie zagrzebana w mule lub pod warstwą resztek roślinnych w niezamarzających do dna zbiornikach wodnych.
Pożywienie żaby wodnej to przede wszystkim lądowe owady dzienne, a w mniejszym stopniu dżdżownice, pająki, ślimaki, drobne kręgowce i kijanki.
Charakterystyka morfologiczna żaby wodnej
Żaba wodna jest bardzo podobna do żaby jeziorkowej, wykazuje wiele cech pośrednich pomiędzy żabą jeziorkową a śmieszką. Samce są mniejsze i smuklejsze od samic, osiągając długość 5,4-9,7 cm, a samice 5,4-11,5 cm. Ubarwienie jest bardzo zmienne, może być trawiastozielone, żółtawe, oliwkowozielone lub czekoladowobrązowe. Na grzbiecie występują małe, koliste plamy.
Samce mają dobrze rozwinięte błony pławne i modzele godowe na pierwszych palcach przednich odnóży, a także dwa rezonatory rozmieszczone symetrycznie po bokach głowy. Pozwala to na łatwą identyfikację tego gatunku.
| Cecha | Samce | Samice |
|---|---|---|
| Długość ciała | 5,4-9,7 cm | 5,4-11,5 cm |
| Ubarwienie | Bardzo zmienne – trawiastozielone, żółtawe, oliwkowozielone, czekoladowobrązowe | |
| Grzbiet | Występują małe, koliste plamy | |
| Cechy rozmnażania | Dobrze rozwinięte błony pławne, modzele godowe na pierwszych palcach przednich odnóży, dwa rezonatory po bokach głowy | – |
Charakterystyczne cechy morfologiczne, takie jak wielkość, ubarwienie i obecność dodatkowych struktur u samców, pozwalają na łatwą identyfikację żaby wodnej w terenie.
Rozmnażanie i rozwój żab wodnych
Okres godów żaby wodnej przypada na koniec wiosny i początek lata, w Polsce na połowę maja. Samce tworzą nad wodami chóry, wydając charakterystyczny głos godowy. Samice składają skrzek w formie dużych, nieforemnych buł na dnie zbiorników, w ciągu jednego sezonu do 10 tysięcy jaj.
Kijanki są dosyć duże, osiągając przeważnie rozmiary 8-10 cm, choć notowano okazy do 18,3 cm. Rozwój i przeobrażenie kijanek trwa od 65 do 80 dni. Żaba wodna rozmnaża się głównie poprzez krzyżówki wsteczne samic z samcami jednego z gatunków rodzicielskich – żaby jeziorkowej lub żaby śmieszki, co określane jest jako hybrydogeneza.
Wniosek
Żaba wodna to niezwykle fascynujący płaz, który zamieszkuje różnorodne siedliska wodne w Europie Środkowej, w tym w Polsce. Systematyka i taksonomia tego gatunku są wciąż przedmiotem badań, a jego występowanie ściśle związane jest z żabą jeziorkową i żabą śmieszką.
Żaba wodna odgrywa kluczową rolę w ekosystemach wodnych, będąc zarówno drapieżnikiem, jak i ofiarą wielu zwierząt. Jej ciekawe zachowania rozrodcze i rozwojowe oraz przystosowania morfologiczne do środowiska wodnego czynią ją niezwykle interesującym obiektem badań herpetologicznych.
Ochrona siedlisk żaby wodnej ma istotne znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej płazów w naszym kraju. Każdy z nas może przyczynić się do zachowania tych fascynujących stworzeń, dbając o zachowanie czystości i różnorodności naszych naturalnych zbiorników wodnych.
