Zaskroniec rybołów (łac. Natrix tessellata) to gatunek niejadowitego węża z podrodziny zaskrońcowatych (Natricinae) w rodzinie połozowatych (Colubridae). Jest silnie związany ze środowiskami wodnymi – zamieszkuje tereny w pobliżu rzek, stawów, jezior i innych zbiorników wodnych. Należy do grupy gadów, które przez długi czas były mało poznane w Polsce, jednak w ostatnich latach zaobserwowano jego obecność na Śląsku Cieszyńskim, co wskazuje na stopniowe rozprzestrzenianie się tego gatunku na północ. Zaskroniec rybołów odznacza się charakterystycznym ubarwieniem – jego tułów ma kolor brązowy, oliwkowy, szary lub popielaty w barwne plamki i cętki, a brzuch jest żółty, pomarańczowy lub nawet czerwony.
Kluczowe informacje
- Zaskroniec rybołów to gatunek niejadowitego węża związany ze środowiskami wodnymi.
- Został on niedawno odkryty na Śląsku Cieszyńskim, co wskazuje na jego rozprzestrzenianie się na północ.
- Odznacza się charakterystycznym ubarwieniem z barwnymi plamkami i cętkami na ciele.
- Należy do grupy gadów, które przez długi czas były mało poznane w Polsce.
- Jego obecność w naszym kraju świadczy o postępujących zmianach klimatycznych.
Taksonomia i Systematyka zaskrońca rybołowa
Zaskroniec rybołów (Natrix tessellata) należy do gromady zauropsydów, podgromady diapsydów, rzędu łuskonośnych, podrządu węży, rodziny połozowatych i podrodziny zaskrońcowatych. Jego nazwa naukowa to Natrix tessellata. Wyróżnia się dwa podgatunki: N. t. heinrothi i N. t. tessellata. Gatunek ten jest blisko spokrewniony z zaskrońcem zwyczajnym (Natrix natrix), jednak wyraźnie różni się od niego wyglądem i preferencjami siedliskowymi. Zaskroniec rybołów jest objęty ścisłą ochroną gatunkową w Polsce ze względu na zagrożenie wyginięciem.
Występowanie zaskrońca rybołowa
Zaskroniec rybołów występuje na rozległym obszarze od środkowej i południowej Europy aż po zachodnią część Chin i północno-zachodnie Indie. W Polsce odnotowano jego obecność dopiero w 2009 roku w okolicach Cieszyna, nad rzeką Olzą. Od tego czasu stwierdzono, że na pograniczu polsko-czeskim istnieje stabilna, rozmnażająca się populacja tego gatunku. Wcześniejsze ślady występowania zaskrońca rybołowa na terenie Polski pochodzą z okresu dolnego plejstocenu. Obecnie w naszym kraju jest on uznawany za gatunek zagrożony i objęty ścisłą ochroną.
Biologia i Ekologia zaskrońca rybołowa
Zaskroniec rybołów biologia zaskrońca rybołowa jest silnie związany ze środowiskomi wodnymi, spędzając większość czasu w rzekach, jeziorach i innych zbiornikach. Jest dobrym pływakiem i nurkiem, co umożliwia mu przystosowania zdobywanie pokarmu w wodzie. Prowadzi tryb życia dzienny tryb życia i hibernuje od jesieni do wiosny.
W sytuacji zagrożenia, zaskroniec rybołów może zachowania uciekać do wody lub udawać martwego, a także może wydzielać cuchnącą substancję z gruczołów kloakalnych. Gatunek ten ekologia odznacza się wysoką plastycznością ekologiczną, umożliwiającą mu funkcjonowanie w różnorodnych siedliskach wodnych.
Wygląd i Budowa zaskrońca rybołowa
Zaskroniec rybołów ma podłużną, wąską głowę z wyraźnymi ciemnymi plamkami przypominającymi kształt litery „V”. Oczy są duże, z żółtobrązową tęczówką i okrągłą źrenicą. Ubarwienie ciała jest zróżnicowane – od oliwkowego, zielono-brązowego po szare i popielate, z ciemnymi plamkami i cętkami na grzbiecie. Spód ciała ma barwę białą, żółtą lub pomarańczową, z ciemnym wzorem.
Samice są nieco większe od samców, ale dymorfizm płciowy nie jest wyraźnie zaznaczony. U młodych osobników występują żółte plamy na skroniach, które zanikają w miarę dorastania.
Rozmnażanie zaskrońca rybołowa
W okresie od kwietnia do czerwca zaskrońce rybołowy rozpoczynają swój cykl rozmnażania. Samice tego niejadowitego węża składają od 6 do 25 jaj na wilgotną glebę lub ściółkę. Po 5-10 tygodniach następuje wylęg, a młode osobniki po wykluciu mierzą od 15 do 25 cm długości. Zaskrońce rybołowy zwykle osiągają dojrzałość płciową w drugim lub trzecim roku życia i w warunkach naturalnych mogą dożywać nawet 15 lat.
Proces rozmnażania zaskrońca rybołowa, od godów poprzez składanie jaj, aż po rozwój młodych i dojrzałość płciową, jest niezwykle istotny dla zachowania tego gatunku w naszym kraju. Obserwacja i badanie tych aspektów biologii zaskrońca rybołowa dostarczają cennych informacji na temat jego ekologii i adaptacji do środowiska.
Pokarm i Żywienie się zaskrońca rybołowa
Podstawę diety zaskrońca rybołowa stanowią ryby, takie jak ukleje, płocie, jazie czy wzdręgi. Wąż ten jest doskonałym pływakiem i nurkuje, aby zdobywać swoje ofiary w środowisku wodnym. Sporadycznie uzupełnia jadłospis o płazy bezogonowe, np. żaby. Poluje szybko, chwytając ofiary za pomocą ostrych, igiełkowatych zębów. Mniejszą zdobycz połyka od razu, a większą wyciąga na brzeg, aby tam ją skonsumować. Zaskroniec rybołów odgrywa ważną rolę w ekosystemie, regulując liczebność populacji ryb.
Wniosek
Zaskroniec rybołów to unikatowy gatunek węża, który w ostatnich latach został ponownie odkryty na terenie Polski, na pograniczu polsko-czeskim. Jego występowanie w naszym kraju świadczy o postępujących zmianach klimatycznych, które umożliwiają rozprzestrzenianie się tego ciepłolubnego gada na północ.
Pomimo że zaskroniec rybołów jest niejadowity i nie stanowi zagrożenia dla człowieka, to w Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkową ze względu na swoją rzadkość. Zachowanie stabilnej populacji tego węża w naszym kraju będzie stanowić istotny wskaźnik kondycji rodzimych ekosystemów wodnych.
Dalsze badania i obserwacje zaskrońca rybołowa mogą dostarczyć cennych informacji na temat reakcji przyrody na postępujące zmiany klimatyczne. Nowe odkrycie tego gatunku na terenie Polski otwiera nowe perspektywy ochrony i poznania tego unikatowego węża.
